Έλεγχος Νεογνών & Βρεφών
Από την εμβρυϊκή κυκλοφορία στη ζωή μετά τη γέννηση — με ιδιαίτερη φροντίδα στα πρόωρα νεογνά
Νεογνά & βρέφη
Κατά την εγκυμοσύνη, το έμβρυο δεν χρησιμοποιεί τους πνεύμονές του για την οξυγόνωση του αίματος. Το οξυγόνο παρέχεται από τον πλακούντα και η κυκλοφορία ακολουθεί ειδικές οδούς, ώστε μεγάλο μέρος του αίματος να παρακάμπτει τους πνεύμονες. Σε αυτή την κυκλοφορία συμμετέχουν δύο φυσιολογικές «δίοδοι»: το ωοειδές τρήμα (άνοιγμα ανάμεσα στους δύο κόλπους) και ο αρτηριακός πόρος (αγγείο που συνδέει την πνευμονική αρτηρία με την αορτή).
Μετά τη γέννηση, με τις πρώτες αναπνοές, οι πνεύμονες διαστέλλονται και αναλαμβάνουν την οξυγόνωση του αίματος. Καθώς αλλάζει η ροή, το ωοειδές τρήμα κλείνει λειτουργικά και ο αρτηριακός πόρος συσπάται σταδιακά.
Η μετάβαση από την εμβρυϊκή στη νεογνική κυκλοφορία εξελίσσεται συνήθως ομαλά. Μπορεί, ωστόσο, να αναδείξει ευρήματα που δεν ήταν δυνατό να εκτιμηθούν πλήρως πριν από τη γέννηση — μικρές επικοινωνίες μεταξύ των καρδιακών κοιλοτήτων, ορισμένες στενώσεις βαλβίδων ή αγγείων, ή διαταραχές της λειτουργίας και του ρυθμού.
Περιγεννητική καρδιολογία
Η περιγεννητική καρδιολογία εξασφαλίζει τη συνέχεια της καρδιολογικής φροντίδας από την εγκυμοσύνη έως τις πρώτες ημέρες και εβδομάδες μετά τη γέννηση.
Όταν έχει προηγηθεί εμβρυϊκό υπερηχοκαρδιογράφημα, ο μεταγεννητικός έλεγχος δεν αποτελεί απλή επανάληψή του — επιβεβαιώνει τη διάπλαση της καρδιάς και αξιολογεί τη λειτουργία της στις νέες συνθήκες της κυκλοφορίας μετά τη γέννηση. Ο χρόνος της πρώτης εξέτασης καθορίζεται από το προγεννητικό εύρημα: μπορεί να χρειάζεται έλεγχος αμέσως μετά τον τοκετό ή προγραμματισμένη επανεκτίμηση μέσα στις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες της ζωής.
Όταν ένα προγεννητικό εύρημα απαιτεί οργανωμένη φροντίδα, η συνεργασία παιδοκαρδιολόγου, μαιευτήρα και νεογνολόγου επιτρέπει να σχεδιαστούν εγκαίρως ο τόπος του τοκετού, ο χρόνος της πρώτης καρδιολογικής εξέτασης και τα επόμενα βήματα.
Καρδιολογικός έλεγχος στο νεογνό και το βρέφος
Ο παιδοκαρδιολογικός έλεγχος μπορεί να ζητηθεί μετά από προγεννητικό εύρημα, την ακρόαση φυσήματος, κάποια παρατήρηση του παιδιάτρου ή στο πλαίσιο παρακολούθησης ενός ήδη γνωστού καρδιολογικού ευρήματος. Κατά την αξιολόγηση εξετάζονται:
Ανατομία & λειτουργία της καρδιάς
Βαλβίδες & μεγάλα αγγεία
Ροή του αίματος
Καρδιακός ρυθμός
Οξυγόνωση
Προσαρμογή της κυκλοφορίας
Συνεκτιμώνται επίσης το ιστορικό της εγκυμοσύνης, του τοκετού και της νεογνικής περιόδου, καθώς και η σίτιση, η αναπνοή, η πρόσληψη βάρους και η γενικότερη εικόνα του βρέφους. Η εξέταση περιλαμβάνει κλινικό έλεγχο, μέτρηση της οξυγόνωσης, ηλεκτροκαρδιογράφημα και υπερηχοκαρδιογράφημα — όλα ανώδυνα και χωρίς ακτινοβολία.
Δεν απαιτούν όλα τα ευρήματα θεραπεία ή χειρουργική αντιμετώπιση. Ορισμένα χρειάζονται μόνο παρακολούθηση, ώστε να διαπιστωθεί αν υποχωρούν, παραμένουν σταθερά ή μεταβάλλονται καθώς το βρέφος μεγαλώνει. Η συχνότητα και η διάρκεια του επανελέγχου καθορίζονται από το είδος και την εξέλιξή τους.
Η ιδιαίτερη περίπτωση των πρόωρων νεογνών
Στα πρόωρα νεογνά, η προσαρμογή της καρδιάς και της κυκλοφορίας μετά τη γέννηση μπορεί να απαιτεί περισσότερο χρόνο. Ο αρτηριακός πόρος συχνά παραμένει ανοικτός για μεγαλύτερο διάστημα, ενώ η ανωριμότητα των πνευμόνων μπορεί να επηρεάζει τη ροή του αίματος και τις πιέσεις στην πνευμονική κυκλοφορία.
Το υπερηχοκαρδιογράφημα επιτρέπει την αξιολόγηση:
- του αρτηριακού πόρου και της επίδρασής του στην κυκλοφορία,
- της λειτουργίας της δεξιάς και της αριστερής κοιλίας,
- των πιέσεων στα αγγεία των πνευμόνων,
- της δομής της καρδιάς, των βαλβίδων και των μεγάλων αγγείων,
- άλλων ευρημάτων που μπορεί να χρειάζονται παρακολούθηση μετά την έξοδο από τη μονάδα νεογνών.
Σε ορισμένα πρόωρα νεογνά, κυρίως όταν συνυπάρχουν αναπνευστικές δυσκολίες, οι πιέσεις στα αγγεία των πνευμόνων μπορεί να μειώνονται πιο αργά μετά τη γέννηση. Ο υπερηχοκαρδιογραφικός έλεγχος δείχνει πώς επηρεάζεται η κυκλοφορία και η λειτουργία της καρδιάς και επιτρέπει την παρακολούθηση της εξέλιξης στον χρόνο.
Η καρδιολογική εκτίμηση συνεκτιμάται με την ηλικία κύησης, την αναπνευστική λειτουργία και τη συνολική νεογνική πορεία. Με βάση τη συνολική εικόνα καθορίζονται ο χρόνος του επανελέγχου και, όταν απαιτείται, η περαιτέρω διερεύνηση σε συνεργασία με τον νεογνολόγο, τον παιδίατρο και την κατάλληλη εξειδικευμένη ομάδα.
Με την ολοκλήρωση της εξέτασης, τα ευρήματα εξηγούνται στους γονείς και καθορίζεται με σαφήνεια αν και πότε χρειάζεται επανέλεγχος.